Czym są prawa autorskie i kiedy musimy o nich pamiętać?

prawa autorskie

Czym są prawa autorskie?

Prawo autorskie to indywidualne prawo własności dotyczące np. autorskich treści, zdjęć oraz pomysłów. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 roku (z późniejszymi zmianami) określa, jaki jest przedmiot prawa autorskiego, kto jest jego podmiotem, ponadto wskazuje, co składa się na treść prawa autorskiego oraz wskazuje okres obowiązywania i ochronę praw autorskich.

Można wyróżnić prawa autorskie osobiste i majątkowe.

Prawa autorskie osobiste

Dotyczą przede wszystkim powiązania nazwiska autora z jego dziełem – jest to więź twórcy z utworem. Autorskie prawa osobiste nigdy nie wygasają i są niezbywalne (nie podlegają zrzeczeniu się, czy zbyciu – nie można ich sprzedać, czy podarować). Autor może oznaczyć utwór swoim nazwiskiem lub pseudonimem, ale może udostępnić go również anonimowo. Utworu objętego autorskim prawem osobistym nie możemy zmienić w treści i formie, jeśli pociągałoby to za sobą „zerwanie” lub „osłabienie” więzi twórcy z utworem (tak orzeczenie SA w Krakowie z dnia 29.10.1997 r., I Aca 477/97, Lex nr 533708). To autor decyduje o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności oraz ma prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Prawa autorskie majątkowe

Określają nam, kto może korzystać z utworu lub nim rozporządzać na wszystkich polach eksploatacji oraz kto ma prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Co do zasady przysługują one twórcy utworu. Autorskie prawa majątkowe mogą jednak przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy. Ustawa określa ponadto, kiedy możliwe jest korzystanie z utworu w ramach tzw. dozwolonego użytku (przy czym można wyróżnić dozwolony użytek osobisty i publiczny).

Autorskie prawa majątkowe, w przeciwieństwie do osobistych, są ograniczone w czasie i gasną z upływem lat siedemdziesięciu (termin ten jest różnie liczony – zostało to w ustawie bardzo szczegółowo rozpisane).

Co może być przedmiotem prawa autorskiego?

W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory, a zatem możemy mówić o prawach autorskich do utworów:

  • plastycznych
  • fotograficznych
  • tekstowych
  • zapisanych w postaci symboli matematycznych
  • wyrażonych słowami/liczbami
  • muzycznych, słowno-muzycznych
  • audiowizualnych
  • scenicznych i pokrewnych
  • wzorniczych
  • architektonicznych

Kiedy podpisać utwór, z którego korzystam?

Zawsze. Ja wyznaję zasadę „nie rób drugiemu, co Tobie niemiłe” – jeśli już korzystam z czyjegoś utworu podaję imię i nazwisko autora oraz źródło. Sama oczekuję tego również od innych. Jeśli korzystam z grafik lub zdjęć, sprawdzam w jakim zakresie mogę je publikować. Zgodnie z ustawą, podanie twórcy i źródła powinno uwzględniać istniejące możliwości.

Jak sprawdzić kto jest autorem treści publikowanej?

Najbezpieczniej jest korzystać z takich miejsc, gdzie autorzy umieszczają swoje dzieła do ponownego wykorzystania. Tak jest na przykład ze zdjęciami. Internet wprost kipi od stron, które są bankami zdjęć. W ich zasobach znajdują się zarówno takie pliki, które musimy zakupić, by móc z nich pełnoprawnie korzystać lub po prostu możemy je pobrać (są najczęściej do użytku niekomercyjnego).

Jeśli jednak nie wiemy, kto jest autorem, najbezpieczniej taki plik opisać chociażby linkując do miejsca, gdzie został opublikowany. Oczywiście nie załatwia nam to spraw związanych z prawami autorskimi, ale wtedy istnieje szansa, że autor nie podejmie czynności związanych z pociągnięciem nas do odpowiedzialności za korzystanie z jego utworu.

***

Jeśli wpis Was zaciekawił, zapraszam do zapoznania się z kolejnymi z serii dotyczącej praw autorskich.

Wpis powstał we współpracy z adwokat Eweliną Koprowską (www.adwokat-koprowska.pl; fb).